Sorry, you need to enable JavaScript to visit this website.

Tel Dan

Rezerwat przyrody Tel Dan w północnym Izraelu to naturalny las bogaty w źródła zasilane wodą z topniejącego śniegu, spływającą z góry Hermon. Woda ze źródeł spływa w dół, tworząc potok Dan, który z kolei płynie na południe i łączy się z potokiem Banias, również zasilanym wodą ze źródeł powstałych z topniejących śniegów góry Hermon. Te dwa potoki z wodą pochodzącą z najwyższego szczytu Ziemi Świętej są głównymi źródłami rzeki Jordan, która wpada do Morza Galilejskiego.
Tel Dan to bardzo popularne miejsce wśród zwiedzających i turystów. Cień, jaki dają liście drzew oraz chłodna, czysta woda przyciągają co roku dziesiątki tysięcy Izraelczyków i turystów z całego świata, zwłaszcza w upalne, letnie dni.
Źródła wypływające z góry Hermon składają się razem na największy krasowy system źródeł na Bliskim Wschodzie i prawdopodobnie to one przyciągnęły tutaj wczesnych mieszkańców Tel Dan. Księga Sędziów mówi nam, że Kananejczycy żyli tam w odosobnionym ogrodzie, w raju „w pokoju i bezpieczni”, a „ich ziemi nie brakowało niczego” (Sdz 18, 1-10). Kananejska nazwa miasta to Laish (wymawiane LA-jisz). W okresie sędziów, zanim plemię Dana w pełni osiedliło się na ziemi przekazanej mu przez Mojżesza, plemię wysłało szpiegów, by zbadali Laish, a następnie wysłało 600 mężczyzn, by zniszczyli miasto. Miasto zostało odbudowane, a jego nazwę zmieniono na Dan, najbardziej na północ wysunięte miasto Królestwa Izraela. Pozostało ono zamieszkane przez Izraelitów aż do podboju Asyryjskiego około 722 roku p.n.e. Istnieją znaki, że działalność rytualna rozciągała się również na okres rzymski.
Przez ostatnie 30 lat w Tel Dan prowadzono wykopaliska archeologiczne, dzięki którym wydobyto wiele artefaktów. Kluczowe znaleziska to brama ze sklepieniem z epoki brązu, uważana za najstarszą budowlę tego rodzaju w Izraelu i na świecie. Miejsce to zostało nazwane „Sha'ar Abraham”, co oznacza „Brama Abrahama”, ponieważ Abraham ścigał i w tym miejscu dogonił czterech królów Mezopotamii, którzy pojmali jego brata Lota.
Odkryto również imponującą kamienną strukturę z epoki żelaza. Składa się ona z bramy, wybrukowanego dziedzińca, pokoi, kamiennej ściany i podwyższonego nasypu, prawdopodobnie przeznaczonego do podpierania pokrycia ściany. Odsłonięto także duży budynek, w którym odbywały się rytuały za czasów króla Jeroboama w X wieku p.n.e. Król Jeroboam I, który przewodził północnej rebelii przeciwko Królestwu Judei, wzniósł ten budynek jako miejsce alternatywne dla Świątyni. Odkryto również pomnik z tekstem nawiązującym do Domu Dawida. Trzy fragmenty jednego kamienia, na których wyryto napis w języku aramejskim, są wyeksponowane w Muzeum Izraela w Jerozolimie. Wydaje się, że powstały one w drugiej połowie IX wieku p.n.e. i są uważane za najstarsze nawiązanie do Domu Dawida.
Tel Dan jest gorąco polecany wszystkim, którzy pragną doświadczyć biblijnej magii Ziemi Świętej w całej jej mocy. Zapraszamy na odświeżający spacer wśród drzew starożytnego lasu w Rezerwacie przyrody Tel Dan, wśród szumu płynących strumieni – do jednego z najbardziej imponujących miejsc w Ziemi Świętej.